Aan tafel: tussen trauma en troost
Over verdriet en verlies
3 oktober 2026 – Kerkschip Sint Jozef, Antwerpen
Naar aanleiding van de voorstelling Siddhartha (in een regie van Lisaboa Houbrechts) organiseren Toneelhuis en ARIA een ‘Aan tafel’ over verdriet en verlies.
Hoe kunnen we omgaan met verdriet en verlies? We leven in een samenleving waarin er veel over pijn gesproken wordt en waarin er veel leed in beelden getoond wordt. Het woord trauma is alomtegenwoordig. Maar we verleren dat verdriet traag is en troost nog trager. Dat er tussen die twee een tijd ligt die je niet kan overslaan zonder dat er iets achterblijft dat je niet meer terugkrijgt.
Wat vroeger werd opgevangen door rituelen, buren, gebeden, verhalen, muziek en gewoon door bij elkaar te zitten zonder iets te zeggen, is vandaag een privézaak. Iets dat je alleen en in stilte moet uitzoeken. Wie het te lang bij zich houdt, wordt verdacht van een gebrek aan veerkracht. Maar misschien zijn we net niet veerkrachtig genoeg omdat we pijn niet meer samen mogen dragen.
Tegen die tijdgeest in maakt Lisaboa Houbrechts met de voorstelling Siddhartha een groot gebaar. Centraal in de voorstelling staat een idee dat deze namiddag draagt. Houbrechts spreekt over Siddhartha als iemand die haar innerlijke stem omtovert tot een radicaal gebed. Dat is geen vroom gemurmel. Geen vlucht naar binnen, geen privéspiritualiteit die de wereld de rug toekeert. Het is de houding waarin iemand eindelijk durft te luisteren naar wat er werkelijk omgaat, van binnen en rondom. Zonder de pijn weg te duwen. Zonder drama. Zonder de gemakkelijke woorden die de tijd aanreikt. Een radicaal gebed is wat overblijft wanneer instellingen, media, meningen en zelfs de eigen overtuigingen even zwijgen. Misschien is dat precies wat we collectief verleerd hebben. Niet bidden in religieuze zin, maar radicaal luisteren, waarvan het gebed ooit een van de oudste oefeningen was.
Vier stemmen aan tafel
Dat is wat we oefenen, met iedereen die aanschuift:
- Ernst van Alphen (Universiteit Leiden) is cultuurwetenschapper en auteur van Trauma and Affect. (Mis)Understanding Pain in Art and Culture (Valiz, 2026). Hij onderzoekt hoe kunst, literatuur en film pijn verbeelden, hoe het begrip trauma door overgebruik uitgeput raakte, en hoe kunstenaars gevoel kunnen omzetten in kritisch denken in plaats van sensatie.
- Khalid Benhaddou (UGent, hoofdimam Gent) is een van de helderste hedendaagse Vlaamse stemmen voor een rationele, contextuele islam. Hij bewoont de spanning tussen een traditie die troost belooft en een tijd waarin geloofsgemeenschappen onder vuur liggen.
- Trees Dewever brengt een contemplatieve stem vanuit het boeddhisme, in de lijn van Joan Halifax en haar praktijk ‘Being with Dying’. Ze werkt rond verlies, stervensbegeleiding en de oude kunst van erbij blijven wanneer de wereld om afwending vraagt.
- Marlies De Munck (UAntwerpen) is muziekfilosofe. In haar werk over kwetsbaarheid en luisteren onderzoekt ze wat muziek doet wat taal niet kan, en hoe een lied soms verder reikt dan honderd zinnen samen.
Anna Luyten modereert en brengt de stemmen met elkaar in verbinding zonder ze te laten samenvallen.
Deze namiddag zoekt geen oplossing en geen consensus. Ze stelt een eenvoudiger vraag, een vraag die iedereen aangaat die ooit iemand verloor of die de wereld soms niet meer aankan. Wat betekent het, vandaag, om aanwezig te blijven bij wat pijn doet? In onszelf, bij anderen, in een stad en een wereld die bij ons binnenkomt.Een gesprek tussen trauma en troost. Niet het ene of het andere, maar de ruimte ertussen. Het programma werd samengesteld in samenwerking met Pascal Gielen van ARIA. Pascal Gielen is schrijver en gewoon hoogleraar cultuursociologie verbonden aan ARIA (UAntwerpen). Hij schreef een dertigtal boeken over cultuur, politiek, commons, stad and conflict. Zijn recentste boeken heten Vertrouwen – Bouwen op het cultureel gemeen en In the Absence of Bombs – Art, War and Silence. Ze werden beide gepresenteerd in de Bourla.
Praktisch
- 3 oktober 2026 om 16u
- Locatie: Kerkschip Sint Jozef, naast Kambala, Houtdok 25 / Haven 25A, 2030 Antwerpen
- Gesproken taal: Nederlands
- Tickets: via Toneelhuis. gebruik de link hieronder
- Boekhandel De Groene Waterman verzorgt een boekenstand met titels rond het thema van de namiddag, waaronder Trauma and Affect. (Mis)Understanding Pain in Art and Culture van Ernst van Alphen.